Het outdoor-merk Patagonia maakte het concept in 2022 in één klap wereldwijd bekend: steward-ownership. Maar wat houdt deze vorm van ondernemerschap eigenlijk in, welke voordelen heeft het, en waarom vormt het een goede basis voor medemenselijk ondernemen? We praten erover met twee ‘stewards’ van CrowdBuilding, een platform voor collectieve woningbouw. “Door onze missie vast te leggen en de winst erin te investeren, groeit onze beweging sneller.”
“Mijn interesse in steward-ownership begon toen ik een eerder bedrijf dat ik had opgebouwd, verkocht”, vertelt Brian Garret, co-founder en steward. “Ik zag dat er bij die verkoop veel verloren ging van wat we in tien jaar hadden opgebouwd: de bedrijfscultuur verwaterde, talent vertrok, en het voelde heel transactioneel.”
Toen hij opnieuw ging ondernemen, wilde Brian het dus anders aanpakken. Meer oog voor de mens, minder focus op winst, investeerders en een exitstrategie. “Ik wilde iets opbouwen voor de lange termijn, zonder de druk van aandeelhouders. Steward-ownership is daar een geschikt model voor.”
Steward-ownership is een ondernemingsvorm waarbij zeggenschap en economisch eigendom van elkaar gescheiden zijn, zodat een onderneming zich optimaal kan richten op zijn bestaansreden. Zeggenschap is in handen van stewards: mensen die verbonden zijn met het bedrijf en de missie. Zeggenschap kan niet verkocht worden. Hiermee wordt winst een middel en geen doel op zich. Winst dient de missie en ontwikkeling van het bedrijf en wordt geherinvesteerd of gedoneerd. Investeerders, oprichters en andere betrokkenen worden eerlijk gecompenseerd.
Geen financieel belang
Waar een traditioneel bedrijf namelijk (deels) in handen is van aandeelhouders die vaak een dikke vinger in de pap hebben, is dat bij steward-ownership niet het geval. Er kunnen in de beginfase wel degelijk investeerders zijn, maar zodra die zijn terugbetaald, verdwijnen ze uit de structuur van het bedrijf, en wordt het dus ‘van zichzelf’. De stewards zijn er om de koers te bewaken, en hebben geen financieel belang.
CrowdBuilding heeft er zeven: de drie oprichters, twee wisselende werknemers, één investeerder en één onafhankelijke steward. Samen vormen zij de steward-raad. Michiel Voskamp is een van de werknemers in die raad. “Ik solliciteerde onder andere bij CrowdBuilding omdat ik al wist dat het een steward-owned bedrijf zou worden. Dat sprak me heel erg aan. Hiervoor werkte ik als consultant, en wat me daar tegenzat, is dat je binnen een winstgedreven bedrijf altijd de winst boven de missie stelt.”
Een fijn thuis voor iedereen
De missie is namelijk heilig bij steward-owned bedrijven. Ze wordt officieel vastgelegd en daarna uitgedragen en bewaakt door de stewards. “We zijn als het ware de hoeders van onze missie”, vertelt Michiel. In het geval van CrowdBuilding is dat: de beweging rondom collectieve woonvormen groter maken met oog voor mens en planeet, door samen, circulair en biobased te bouwen. Met als resultaat een fijn thuis voor iedereen.
Winst als middel voor systeemverandering
“Door het steward-owned model verliezen we dat menselijke aspect nooit uit het oog”, aldus Michiel. Alle winst die CrowdBuilding boekt na het terugbetalen van hun investeerders, wordt weer in de beweging geïnvesteerd. Michiel: “Winst maken is niet iets verkeerds, maar het moet geen doel op zich zijn. Pas als je je winst inzet om maatschappelijke doelen te versterken, krijg je écht slagkracht.”
Andere stakeholders hebben ook profijt van deze bedrijfsstructuur. Omdat winst maken niet op één staat, verandert er iets in de dynamiek met partners en het werkveld, zegt Brian. “Wij werken met wel vijftig organisaties samen, en we zijn eerder een coalitie aan het bouwen om een systeemverandering teweeg te brengen, dan dat we bezig zijn met: wij moeten de grootste worden. Als iemand iets al heel goed doet, proberen we elkaar te versterken, in plaats van af te kijken. Dat is voor alle partijen gunstig.”
Aantrekken van talent
Als het aan hem ligt, stappen veel meer bedrijven over op dit model. “Ik zou het ondernemers echt aanraden. Ten eerste omdat we het nodig hebben, ondernemers die écht opstaan, omkijken naar anderen en iets doen met maatschappelijke problemen. Ten tweede, als je jaren aan een bedrijf hebt gebouwd, is het toch heel mooi als dat bedrijf op de lange termijn kan blijven bestaan, ook zonder jou? Dat je het niet uit handen hoeft te geven om de zakken te vullen van investeerders die een eindeloze honger hebben naar meer…”
Tips
Deel jouw praktijkvoorbeeld
We zijn altijd op zoek naar inspirerende praktijkvoorbeelden van bedrijven die medemenselijk ondernemen. Heb je een mooie case of zie je kansen binnen jouw eigen organisatie? Neem dan contact op met Karin Rozema, projectmanager Menswaardige Economie bij de Goldschmeding Foundation.
